Transformacja energetyczna w Polsce dzieję się, obserwujemy coraz szybsze odchodzenie od węgla jako głównego źródła energii. Polska, będąca jednym z największych producentów węgla w Europie, stoi przed wyzwaniem przekształcenia swojego sektora energetycznego w bardziej zrównoważony i przyjazny dla środowiska. Transformacja jest oczywiście procesem bardzo kosztochłonnym, poniżej przedstawiamy państwu opinię Fundacji Instrat dotyczącą roli Funduszu Modernizacyjnego w procesie sprawiedliwej transformacji regionów zależnych od węgla w Polsce. Uwagi i rekomendacje zostały przygotowane przez Fundację Instrat w kontekście pierwszej oceny zasad działania Funduszu Modernizacyjnego przez Komisję Europejską.
W Polsce istnieje kilka regionów, które pomimo uzależnienia od przemysłu węglowego, nie otrzymały wsparcia z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST). Do takich regionów należą m.in. obszar górnictwa węgla brunatnego w Turowie (województwo Dolnośląskie, Zgorzelec i Lubań) oraz obszar górnictwa węgla kamiennego w Bogdance/Łęcznej (województwo Lubelskie). W tych regionach elektrownie węglowe są głównym pracodawcą, co czyni je szczególnie wrażliwymi na zmiany w polityce energetycznej.
Regiony te charakteryzują się niekorzystnymi wskaźnikami społeczno-gospodarczymi. Na przykład, stopa bezrobocia w województwie lubelskim w grudniu 2024 roku była o ponad 30% wyższa niż średnia krajowa. W niektórych powiatach, takich jak Włodawski, wskaźnik ten osiągnął 15,3%. W obszarze Turów na Dolnym Śląsku, mimo niskiego poziomu bezrobocia, sytuacja jest stabilizowana przez możliwości zatrudnienia transgranicznego, zwłaszcza w Niemczech.
Możliwości wsparcia dla regionów z Funduszu Modernizacyjnego
Fundusz Modernizacyjny może odegrać kluczową rolę w łagodzeniu skutków transformacji energetycznej w regionach uzależnionych od węgla. Fundusz ten mógłby finansować szereg działań, które przyczynią się do sprawiedliwej transformacji. Należą do nich m.in. przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji pracowników przemysłu węglowego, monitorowane zwolnienia, dotacje na zatrudnienie, tworzenie przedsiębiorstw społecznych, rozwój infrastruktury użyteczności publicznej, bezemisyjny transport publiczny oraz rekultywacja gruntów w dawnych kopalniach i zakładach energetycznych.
Fundacja Instrat zdecydowanie opowiada się za uruchomieniem filaru sprawiedliwej transformacji w ramach Funduszu Modernizacyjnego. Uruchomienie tego komponentu mogłoby pomóc społecznościom w budowaniu odpornych gospodarek lokalnych, przekwalifikowywaniu pracowników do sektorów przyszłościowych i utrzymaniu rodzin zakorzenionych w ich regionach.
Unia Europejska powinna zapewnić państwom członkowskim więcej wytycznych dotyczących wyboru i sprawozdawczości w zakresie wskaźników efektywności, klimatu i zatrudnienia. Proste, odzwierciedlające interwencje FST mogą okazać się niewystarczające, dlatego konieczne jest opracowanie bardziej kompleksowych strategii.
Szybkie działanie jest kluczowe, aby zapobiec pogłębianiu się dysproporcji regionalnych i frustracji społecznej. Uruchomienie filaru sprawiedliwej transformacji w ramach Funduszu Modernizacyjnego może pomóc w budowaniu bardziej zrównoważonej i odpornej przyszłości dla regionów uzależnionych od węgla w Polsce.
Źródło: 1.
