Pierwsze dwustronne warsztaty w ramach unijnego projektu pilotażowego „Energizing Borders: Building Awareness, Identifying Opportunities” za nami. To prowadzone w dwóch językach spotkanie stanowiło platformę dialogu dla szerokiego grona przedsiębiorstw i instytucji szczebla lokalnego oraz regionalnego z Polski i Niemiec. W dyskusji wzięli udział przedstawiciele administracji samorządowej, regionalnych agencji rozwoju, przedsiębiorstw komunalnych, firm technologicznych, a także reprezentanci sektora nauki i społeczeństwa obywatelskiego – w tym Wyższej Szkoły Zittau/Görlitz, think-tanków oraz lokalnych obywatelskich spółdzielni energetycznych.

Po oficjalnym powitaniu uczestników przez Jarosława Gryzę oraz wideoprzesłaniu od Joanny Tokarczuk (STORIE), dr Marek Jaskólski (Europastadt GörlitzZgorzelec GmbH) przybliżył zebranym założenia projektu. W dalszej części Jarosław Gryza omówił nowatorską koncepcję wirtualnej elektrowni w Zgorzeleckim Klastrze Energii, natomiast Per Wiesner (ENO) przedstawił niemiecką perspektywę i kierunki polityki energetycznej na przykładzie koncepcji energetycznej dla powiatu Görlitz.

Bariery regulacyjne wymuszają poszukiwanie nowych ścieżek

Interdyscyplinarna dyskusja poświęcona analizie barier i potencjału inwestycyjnego wyraźnie wykazała, że głównym hamulcem dla budowy transgranicznych społeczności energetycznych (Cross-Border Energy Communities – CBEC) nie jest brak technicznego know-how. Prawdziwe wyzwanie stanowią raczej sztywne i często niespójne ramy prawno-regulacyjne po obu stronach granicy. Choć prawo unijne przewiduje instytucję CBEC, polskie ustawodawstwo ogranicza się obecnie głównie do klasycznych porozumień cywilnoprawnych lub lokalnych spółdzielni energetycznych, które nie dają jednak możliwości fizycznego, transgranicznego przesyłu energii.

Aby w dłuższej perspektywie przełamać ten regulacyjny impas, rozważano opcję dążenia do utworzenia w średnim horyzoncie czasowym transgranicznej piaskownicy regulacyjnej (Regulatory Sandbox) do celów badawczych i pilotażowych. W takich bezpiecznych, kontrolowanych warunkach można by elastycznie ewaluować nowe podejścia – jak choćby instytucję współwłasności urządzeń wytwórczych. Ponadto, w celu zapewnienia ciągłości prac merytorycznych niezależnie od ewentualnych fluktuacji kadrowych, przedyskutowano możliwość przekształcenia obecnej grupy roboczej w stałą Radę Ekspercką w toku dalszych działań projektowych.

„Quasi-CBEC” jako alternatywny model przejściowy

Ponieważ w pełni funkcjonalna, transgraniczna społeczność energetyczna pozostaje na razie w sferze wizji przyszłości, w trakcie dyskusji skupiono się na opcji organizmu przejściowego: tzw. „Quasi-CBEC”. Ten teoretyczny model zakłada powiązanie istniejących, równoległych struktur po obu stronach granicy (np. działających już spółdzielni lub stowarzyszeń) na poziomie czysto kontraktowym i organizacyjnym. Pozwoliłoby to nam już teraz współpracować w obszarze zarządzania danymi, wymianie wiedzy czy wspólnego planowania inwestycji. Nawet bez bezpośredniego, fizycznego przepływu prądu przez granicę, taki krok pośredni mógłby stanowić wartościową opcję testowania modeli biznesowych oraz budowania zaufania wśród mieszkańców i potencjalnych inwestorów.

Scenariusze finansowania poza FST: Testowanie dostępnych opcji i mechanizmów unijnych

Ważnym wnioskiem z warsztatów było zderzenie się z finansową rzeczywistością projektu. Ponieważ analizowany obszar działań nie jest objęty wsparciem z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST), ewentualny montaż finansowy musi opierać się całkowicie na alternatywnych źródłach. W kontekście finansowania innowacyjnych rozwiązań transgranicznych dyskutowano m.in. o możliwości weryfikacji unijnego programu badawczo-innowacyjnego Horizon Europe, co mogłoby się wiązać z głębszym wsparciem naukowym (np. ze strony Politechniki Wrocławskiej). Po stronie polskiej rolę mogą odegrać również regionalne środki z WFOŚiGW we Wrocławiu, natomiast po stronie niemieckiej ciekawe instrumenty oferuje sektor komunalny i finansowy (np. SAB/KfW), przy czym ich przenaszalność na grunt transgraniczny wymagałaby dokładnych analiz. Jako opcjonalne elementy i instrumenty rynkowe wymieniano także zaangażowanie prywatnych deweloperów z ich istniejącymi instalacjami OZE oraz crowdfunding.

W kontekście poszukiwania dedykowanego wsparcia dla infrastruktury transgranicznej, zwracamy uwagę na istotną szansę, jaką stwarza unijny instrument CEF Energy (Connecting Europe Facility). Właśnie otwiera się kluczowy nabór wniosków, który może stanowić realne wsparcie dla realizowanych koncepcji:

Zachęcamy do udziału w nadchodzącym wirtualnym Dniu Informacyjnym #CEFEnergy celem dowiedzenia się więcej o 6. naborze wniosków o nadanie statusu transgranicznego projektu w dziedzinie energii odnawialnej (CB RES status).

Nabór oficjalnie rusza 25 czerwca, a spotkanie informacyjne będzie okazją do zgłębienia procedury aplikacyjnej, kryteriów kwalifikowalności oraz korzyści płynących z uzyskania tego statusu.

Będzie to już ostatni nabór o nadanie statusu CB RES przewidziany w ramach obecnych Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021–2027. To wyjątkowa okazja również dla naszego projektu, ponieważ pogram dedykowany jest właśnie projektom które ubiegają się o uznanie na poziomie UE oraz chcą zyskać dostęp do przyszłych możliwości finansowania z funduszy CEF Energy dla projektów typu CB RES.

Perspektywy: Opracowanie pierwszego drogowskazu

Zebrane podczas warsztatów impulsy i perspektywy posłużą jako materiał roboczy do naszkicowania pierwszego, niewiążącego drogowskazu (Roadmap) dla przyszłych kroków.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za intensywny i merytoryczny wkład w dyskusję. Pogłębienie tych otwartych kwestii oraz prezentacja pierwszych efektów prac planowane są na kolejne warsztaty, które odbędą się 17 września 2026 roku w Görlitz.

Autor: MJ