13 maja 2026 r. odbyła się wizyta studyjna do niemieckich Łużyc w ramach projektu TriLand – Transgranicznego Centrum Transformacji. Celem wyjazdu było poznanie praktyk transformacji terenów pogórniczych oraz zebranie inspiracji przydatnych do wyznaczania kierunków rozwoju po polskiej stronie pogranicza. Na początku trasy zaprezentowano perspektywę z wieży widokowej przy Schwerer Berg na kopalnię odkrywkową Nochten i przekształcony przez eksploatację polodowcowy krajobraz.
Kolejnym punktem był Park Głazów Narzutowych w Nochten, gdzie w atrakcyjny sposób przedstawiono geologiczną historię Saksonii oraz różnorodność roślin z różnych stref klimatycznych. Zaprezentowany model łączenia rekultywacji z edukacją i turystyką pokazał, jak budować tożsamość miejsca i ofertę przyjazną mieszkańcom oraz odwiedzającym.
Następnie, podczas wspólnego posiłku w kompleksie Schwarze Pumpe, umożliwiono wymianę obserwacji dotyczących udziału społeczności w procesach transformacyjnych i codziennych aspektów przemiany gospodarczej regionu.
Centralnym elementem programu była wizyta w Industriepark Schwarze Pumpe, przeprowadzona z udziałem Alexandra Scharfenberg’a zarządzającego terenem (ASG GmbH). Przedstawiono historię przemian jednego z kluczowych w Niemczech kompleksów przemysłowo-energetycznych na styku Brandenburgii i Saksonii, omówiono wyzwania, osiągnięte rezultaty oraz plany dalszego rozwoju. Szczególną uwagę zwrócono na kierunki technologiczne, takie jak nowe generacje magazynowania energii (m.in. baterie krzemowo‑węglowe i bazujące na soli), rozwój biogazowni oraz inicjatywy wspierające wykorzystanie wodoru. Zademonstrowano, w jaki sposób planowanie przestrzenne, zarządzanie terenami poprzemysłowymi i współpraca firm tworzą ekosystem sprzyjający zielonej transformacji.
Na zakończenie zaprezentowano przykład rekultywacji ukierunkowanej na turystykę i rekreację nad jeziorem Bärwalder See, gdzie marina i pływające domy ilustrują nowe funkcje dawnych wyrobisk. Proces napełniania akwenu prowadzony w latach 1997–2007 pozwolił przekształcić teren pokopalniany w atrakcyjną przestrzeń publiczną i element dywersyfikacji lokalnej gospodarki.
Z wyjazdu wyłoniły się kluczowe wnioski. Po pierwsze, skuteczna transformacja wymaga długofalowej strategii, etapowania działań i ścisłej koordynacji między samorządami, biznesem i środowiskiem naukowym. Po drugie, skala przedsięwzięć w obszarze infrastruktury, rekultywacji i tworzenia nowych parków przemysłowych wymaga wsparcia ze strony administracji centralnej oraz stabilnych ram regulacyjno-finansowych. Po trzecie, powodzenie przemian zależy od umieszczenia ludzi w centrum; od edukacyjnych form rekultywacji po ofertę rekreacyjną, co buduje akceptację społeczną i sprawiedliwy charakter zmiany.
Autor: MJ
