Artykuł naukowy: „Strategies for Energy Transition and Regional Development in European Post-Coal Mining Regions” (pl. Strategie dotyczące transformacji energetycznej oraz rozwoju regionalnego w europejskich regionach post-węglowych) autorstwa Antje Materny, Martina Špačka, Jessicy Theunera, Roberta Knippschilda (członek zespołu projektu TriLand) i Juliusa Janáčka opublikowany został w czasopiśmie naukowym Territory, Politics, Governance i dostępny jest bezpłatnie w jęz. angielskim pod linkiem.

Wstęp
Artykuł omawia strategie transformacji energetycznej i rozwoju regionalnego w regionach post-węglowych, koncentrując się na regionie Ústí w Czechach oraz Łużycach w Niemczech. Celem transformacji jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku, zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem, co wymaga redukcji emisji i lepszego zarządzania zasobami (str. 2).

Równoważenie unikalnego dziedzictwa kulturowego z potrzebą modernizacji i zrównoważonego rozwoju w regionach peryferyjnych wymaga kilku strategicznych podejść. Kluczowym aspektem jest rozwijanie strategii regionalnych, które łączą tradycyjne tożsamości z nowymi, zrównoważonymi wizjami. Obejmuje to tworzenie planów strategicznych, które zastępują tradycyjne obrazy nowymi pozytywnymi wyobrażeniami, narracjami i wizjami, które mogą służyć jako pośrednicy w procesie (str. 17).

Oba regiony stoją przed wyzwaniem pokonania oporu wobec zmian ze względu na silną identyfikację z tradycyjnymi przemysłami, takimi jak górnictwo węglowe, co może tworzyć sytuacje zblokowania, ograniczając percepcję nowych możliwości (str. 17). Dlatego procesy planowania regionalnego muszą wzmacniać aktorów w procesach transformacji i angażować ich we współpracę na wielu poziomach oraz między sektorami, aby skutecznie balansować dziedzictwo kulturowe z modernizacją i zrównoważonym rozwojem (str. 17).

Czechy: Region Ústí

W przypadku regionu Ústí w Czechach, strategie regionalne koncentrują się na dywersyfikacji gospodarczej, innowacjach i dekarbonizacji środowiskowej, przy jednoczesnym zachowaniu spójności społecznej. Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji dla tego regionu stanowi kompleksową strategię, która dąży do zrównoważenia tych elementów poprzez zaangażowanie partnerów regionalnych w jego rozwój (str. 12). Takie podejście zapewnia szacunek dla dziedzictwa kulturowego, jednocześnie odpowiadając na potrzebę modernizacji i zrównoważonego rozwoju.

Strategie Narodowe
Rząd czeski ustanowił Komisję Węglową w 2019 roku, aby zalecić harmonogram wycofywania węgla, z proponowaną datą wyjścia na 2038 rok (str. 10). Jednak zmiany polityczne i czynniki zewnętrzne, takie jak pandemia COVID-19 oraz inwazja Rosji na Ukrainę, wpłynęły na dyskurs dotyczący polityki energetycznej, kładąc nacisk na bezpieczeństwo energetyczne i samowystarczalność (str. 10).

Strategie Regionalne
Program RE ma na celu wspieranie regionów przechodzących zmiany strukturalne, a corocznie opracowywane są Komplementarne Plany Działań (CAPs), aby adresować obszary tematyczne (str. 11). Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji dla regionu Ústí koncentruje się na dywersyfikacji gospodarczej, dekarbonizacji środowiskowej i spójności społecznej (str. 12).

Niemcy: Łużyce

Strategie Narodowe
Niemiecka Komisja Węglowa, ustanowiona w 2018 roku, ustaliła ostateczną datę wycofania węgla na 2038 rok, później przyspieszoną do 2030 roku w niektórych regionach (str. 13). Rząd federalny przeznaczył znaczne środki finansowe na wsparcie transformacji, w tym 40 miliardów euro na politykę strukturalną i inwestycje publiczne (str. 13).

Strategie Regionalne
Łużyce borykają się z wyzwaniami z powodu silnej identyfikacji z węglem brunatnym i zależności ekonomicznej od przemysłu węglowego (str. 14). Proces Zukunftswerkstatt Lausitz (ZWL) miał na celu opracowanie wizji strategicznej, ale napotkał trudności z powodu ograniczonego uczestnictwa publicznego i problemów z koordynacją regionalną (str. 14).

Dyskusja

Regiony peryferyjne stają przed wieloma wyzwaniami w osiąganiu zrównoważoności, głównie z powodu ich unikalnych cech społeczno-ekonomicznych i geograficznych. Jednym z istotnych wyzwań jest tendencja do peryferyzacji, obejmująca takie problemy jak odpływ ludności, spadek gospodarczy i brak innowacyjności (str. 15). Te regiony często doświadczają „drenażu mózgów”, gdzie młodsze, wykształcone jednostki wyjeżdżają, co prowadzi do niedoboru wykwalifikowanych pracowników i zmniejszonej zdolności do innowacji (str. 13).

Kolejnym wyzwaniem jest silna identyfikacja z tradycyjnymi przemysłami, takimi jak górnictwo węglowe, co może tworzyć opór wobec zmian i utrudniać przyjęcie nowych, zrównoważonych praktyk (str. 14). Ten opór często jest potęgowany przez istniejące sieci i tożsamości ściśle związane z tymi przemysłami, tworząc sytuacje zablokowania, które ograniczają percepcję nowych możliwości (str. 17).

Ponadto regiony peryferyjne często nie mają wystarczającej liczby aktorów chętnych do eksperymentowania z nowymi pomysłami, co jest kluczowe dla wspierania innowacji i zrównoważonego rozwoju (str. 6). Fragmentacja kompetencji wśród różnych aktorów terytorialnych i sektorowych również stanowi wyzwanie, ponieważ może prowadzić do braku skoordynowanych działań i zjednoczonej wizji dla zrównoważonej transformacji (str. 6).

Wreszcie, struktury zarządzania w tych regionach są często z góry narzucone, z ograniczonym zaangażowaniem lokalnych aktorów i środowiska akademickiego, co ogranicza rozwój zdolności transformacyjnych niezbędnych do zrównoważoności (str. 16). Brak inkluzywnego zarządzania i planowania strategicznego może utrudniać regionom skuteczne zarządzanie przejściem do zrównoważonych praktyk (str. 16).

Podsumowanie
Studia przypadków ilustrują dynamiczny i polityczny charakter zmian strukturalnych, podkreślając potrzebę zarządzania wielopoziomowego i planowania strategicznego w celu wspierania zrównoważonego rozwoju (str. 18). Dokument nawołuje do bardziej integracyjnych i holistycznych strategii, angażujących regionalnych aktorów w współtworzenie procesów transformacji (str. 19).

Źródło: 1.