Praca magisterska pt. „Reimagining Coal Landscapes: A Counterfactual Vision for the Transformation of the Lusatian Coalscape” autorstwa Pauli Johanny Oeltze i Emmy Ursuli Haberstock analizuje zmiany w krajobrazie Łużyc, regionu we wschodnich Niemczech, po zakończeniu wydobycia węgla. Autorki podejmuję się krytyki powszechnie przyjętej opinii, że przekształcenie tego obszaru w Łużyckie Pojezierze to sukces. Twierdzą, że obecne metody rekultywacji skupiają się głównie na tworzeniu sztucznych jezior i korzyściach ekonomicznych, co zwiększa podatność ekosystemów, zwłaszcza w kontekście niedoboru wody.
Kontekst historyczny
Łużyce były kiedyś ważnym ośrodkiem wydobycia węgla brunatnego. Wprowadzenie zmechanizowanego górnictwa odkrywkowego pod koniec XIX wieku, w tym użycie mostów przenośnikowych, znacząco zmieniło ten region. Jednak te zmiany miały swoją cenę: doprowadziły do poważnej degradacji środowiska i problemów z rekultywacją, które trwały przez cały okres NRD.
Sen po-węglowy
Autorki opisują krajobraz po zakończeniu wydobycia węgla jako „sen”, który jest intensywnie promowany, ale pełen wyzwań. Na rekultywację wydano ogromne sumy pieniędzy — do 2018 roku około 11 miliardów euro, a do 2027 roku przewiduje się 13,36 miliarda euro. Mimo tych wysiłków, krajobraz pozostaje ekologicznie kruchy; wiele obszarów jest wciąż niedostępnych z powodu zagrożeń związanych z niestabilnością gruntu i osuwiskami.
Artykuł podkreśla kilka problemów środowiskowych wynikających z wydobycia węgla:
- Degradacja gleb: Górnictwo odkrywkowe zmieniło hydrologię i geologię regionu, prowadząc do zakwaszenia i skażenia gleb, które stają się nieprzyjazne dla roślinności.
- Niedobór wody: Działalność górnicza zaburzyła naturalne systemy wodne, powodując deficyt wód podziemnych. Po zakończeniu wydobycia wzrost poziomu wód gruntowych wprowadza nowe wyzwania, takie jak zakwaszenie zbiorników wodnych.
- Niestabilność ekologiczna: Krajobraz charakteryzuje się niską odpornością ekologiczną; wiele obszarów pozostaje niedostępnych i niestabilnych z powodu trwających problemów środowiskowych.
Działania rekultywacyjne
Rekultywacja krajobrazów Łużyc jest regulowana przez niemieckie Prawo górnicze, które kładzie nacisk na szybkie ponowne wykorzystanie gospodarcze i bezpieczeństwo publiczne, często kosztem pełnej odbudowy ekologicznej. Za te działania odpowiada LMBV, która realizuje m.in. zalewanie wyrobisk poeksploatacyjnych, stabilizację skarp oraz tworzenie gruntów rolnych. Autorki argumentują, że skupienie się na produktywności i szybkim oddaniu terenów do użytku zaniedbuje naturalne procesy odnowy, które są niezbędne dla długofalowego zdrowia ekosystemów.
Projekt kontrfaktyczny
Artykuł proponuje alternatywne podejście do przyszłości krajobrazów po węglu, które krytykuje obecne paradygmaty i postuluje priorytetyzację odporności ekologicznej oraz regeneracji krajobrazu ponad produktywnością ekonomiczną. Autorki sugerują, że akceptacja kruchości i pozwolenie na działanie procesów naturalnych mogą prowadzić do bardziej zrównoważonych i sprawiedliwych krajobrazów.
Dziedzictwo przemysłowe i „trzecia natura”
Autorki omawiają znaczenie dziedzictwa przemysłowego na Łużycach, zauważając, że pozostałości po przemyśle węglowym, takie jak mosty przenośnikowe i maszyny górnicze, mogą pełnić funkcje edukacyjne i kulturowe. Wprowadzają koncepcję „trzeciej natury”, odnoszącą się do krajobrazów powstających z interakcji działalności człowieka i procesów naturalnych, podkreślając potencjał dla różnorodności biologicznej i odbudowy ekologicznej na terenach pogórniczych. Autorki wzywają do stałego dialogu i innowacyjnych podejść do projektowania krajobrazu, które stawiają na pierwszym miejscu zrównoważenie i sprawiedliwość w obliczu historycznej eksploatacji.
Dziękujemy autorkom za umożliwienie udostępnienia ich pracy.
Poniży dokument został przetłumaczony dla Państwa maszynowo na stronie www.deepl.pl. Przepraszamy za wszelkie błędy w tłumaczeniu i prosimy o wyrozumiałość.
