Dokument „Plan Działania ‘Rozwój społeczności energetycznych w Małopolsce’” to kompleksowy plan działań ukierunkowany na rozwój społeczności energetycznych w województwie małopolskim. Wspierany jest przez Unię Europejską w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego, który pomaga we wdrażaniu reform w 27 państwach członkowskich. Raport przygotowano w sierpniu 2025 r. w ramach projektu „Wsparcie wdrażania sprawiedliwej transformacji w Polsce”, finansowanego przez UE.
Ramowy kontekst prawny i organizacyjny
Na rok 2025 ramy prawne dotyczące społeczności energetycznych w Polsce obejmują: ustawę o odnawialnych źródłach energii z 20 lutego 2015 r., Prawo energetyczne (w szczególności rozdział 2e dot. obywatelskich społeczności energetycznych), Prawo spółdzielcze oraz ustawę o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. Funkcjonują różne formy organizacyjne rozwoju i własności projektów OZE: spółdzielnie energetyczne, klastry energii, prosumenci zbiorowi i wirtualni, a także wprowadzona w 2023 r. obywatelska społeczność energetyczna (OSE) (str. 11).
Stan obecny i wyzwania
Dokument odnotowuje rosnącą popularność społeczności energetycznych: do sierpnia 2025 r. zarejestrowano 125 spółdzielni energetycznych oraz szacunkowo ok. 300 klastrów energii. Wyzwania obejmują m.in. brak regionalnej strategii rozwoju energetyki rozproszonej, niejasny podział kompetencji w Urzędzie Marszałkowskim Woj. Małopolskiego oraz ograniczone zaangażowanie przedsiębiorstw i mieszkańców. Zidentyfikowano bariery takie jak trudna współpraca z operatorami systemów dystrybucyjnych oraz niska świadomość społeczna w zakresie OZE (str. 12-13).
Metodologia
Plan opracowano poprzez identyfikację interesariuszy, zrozumienie barier na podstawie wywiadów oraz zebranie dobrych praktyk. Przeprowadzono mapowanie interesariuszy z naciskiem na podmioty lokalne w wybranych powiatach i utworzono bazę ułatwiającą współpracę. Analiza barier oparta na literaturze i wywiadach ze społecznościami energetycznymi doprowadziła do zidentyfikowania 22 kluczowych barier (str. 14-20).
Kluczowe bariery
Bariery pogrupowano na: ekonomiczno-finansowe, legislacyjno-regulacyjne, administracyjno-organizacyjne, społeczno-kulturowe oraz pozostałe. Do najważniejszych należą: dostęp do finansowania, potrzeba zróżnicowanych kompetencji wewnątrz społeczności energetycznych oraz trudności we współpracy z operatorami systemów dystrybucyjnych. Dokument omawia również wpływ zmieniających się regulacji oraz potrzebę lepszej świadomości i edukacji publicznej na temat OZE (str. 24).
Proponowane działania
Plan rekomenduje działania w czterech obszarach: legislacyjno-regulacyjnym, programowania wsparcia finansowego, budowania kompetencji i współpracy oraz edukacyjno-informacyjnym. Kluczowe rekomendacje legislacyjne obejmują doprecyzowanie przepisów dotyczących społeczności energetycznych i poprawę współpracy z operatorami systemów dystrybucyjnych. Rekomendacje finansowe koncentrują się na dopasowaniu instrumentów wsparcia do potrzeb społeczności energetycznych oraz promowaniu długoterminowego wsparcia dla inicjatyw (str. 30).
Budowanie kompetencji i współpracy
Jedną z najważniejszych rekomendacji jest utworzenie Małopolskiego Centrum Rozwoju Energetyki Lokalnej – regionalnego ośrodka rozwoju energetyki lokalnej. Centrum miałoby koordynować i monitorować działania energetyczne, zapewniać doradztwo oraz promować partnerstwa między samorządami a biznesem (str. 35).
Dokument kończy się wezwaniem do strategicznego planowania i rozwoju kompetencji w Małopolsce, aby wspierać wzrost społeczności energetycznych. Podkreśla konieczność adresowania zidentyfikowanych barier oraz wykorzystywania dobrych praktyk w celu wspierania zrównoważonego rozwoju energetyki.
Autor:MJ
