Raport „Dwie transformacje. Współczesne przemiany regionów węglowych Polski i Niemiec” został przygotowany przez autorów związanych z Friedrich‑Ebert‑Stiftung (FES), niemiecką fundacją polityczną o długiej tradycji, która zajmuje się badaniami społecznymi, dialogiem społecznym oraz wspieraniem sprawiedliwej transformacji. Organizacja ta aktywnie uczestniczy w analizowaniu i monitorowaniu przemian społeczno‑gospodarczych w Europie, a także angażuje się w projekty dotyczące zmian energetycznych i rynku pracy. Omawiany raport jest częścią tych działań i stanowi próbę opisania doświadczeń regionów węglowych w Niemczech oraz wskazania, jakie wnioski mogą wyniknąć z nich dla innych krajów.

Dokument analizuje proces odchodzenia od węgla na przykładzie Łużyc i Zagłębia Ruhry, ukazując, jak głęboka jest skala przemian. Liczba miejsc pracy w górnictwie zmalała tam drastycznie: na Łużycach z około 90 tysięcy w 1990 roku do 7 tysięcy w 2022 roku, a w Zagłębiu Ruhry z 600 tysięcy w 1957 roku do około 3 tysięcy w 2018 roku. Autorzy podkreślają, że spadek zatrudnienia wpływa nie tylko na sektor energetyczny, lecz także na cały lokalny rynek pracy i strukturę społeczną. Transformacja energetyczna wynika z polityki klimatycznej, presji ekonomicznej oraz spadku znaczenia tradycyjnego górnictwa.

Raport opisuje wyzwania, z którymi mierzą się regiony po węglu: migrację młodych ludzi, starzenie się społeczeństwa, trudności z przekwalifikowaniem pracowników, a także ryzyko marginalizacji gospodarczej. Wiele z tych obszarów wymaga długofalowej polityki i skoordynowanych działań. Podkreślono, że transformacja może stać się impulsem rozwojowym, ale tylko wtedy, gdy towarzyszy jej odpowiednia strategia, wsparcie państwa oraz aktywna rola instytucji lokalnych i związków zawodowych.

W Niemczech istotną rolę w procesie sprawiedliwej transformacji odegrały programy wsparcia dla pracowników, obejmujące szkolenia, przekwalifikowanie i pomoc w znalezieniu nowych miejsc zatrudnienia. Równolegle realizowane były inwestycje w nowe sektory gospodarki, odnawialne źródła energii, technologie przyszłości, logistykę oraz usługi, a także rozwój infrastruktury, która ma przyciągać inwestorów i poprawiać warunki życia mieszkańców. W raporcie podkreślono także znaczenie dialogu społecznego, w którym ważną rolę pełni Niemiecka Federacja Związków Zawodowych (DGB), monitorująca proces i dbająca o interesy pracowników.

Choć raport opisuje przede wszystkim doświadczenia niemieckie, to kontekst transformacji energetycznej ma ogromne znaczenie także dla województwa dolnośląskiego, szczególnie subregionu Turów. Z dostępnych analiz wynika, że subregion ten jest jednym z najbardziej narażonych w Polsce na konsekwencje odchodzenia od węgla brunatnego. W debacie regionalnej coraz częściej podkreśla się konieczność przygotowania scenariusza „Turów po węglu”. Lokalni mieszkańcy i pracownicy apelują o jasny plan transformacji i o konkretne instrumenty wsparcia.

„Sprawiedliwej Transformacji nie da się przeprowadzić jednostronnie, niezbędny jest wkład pracowników – do tego, bardzo dobry poziom dialogu z rządem i pracodawcami” napisała w przedmowie raportu Barbara Popielarz, Wiceprzewodniczącej Ogólnopolskiego Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ)

Autor: MJ

Źródło:1.