14 kwietnia w Warszawie odbyło się spotkanie zorganizowane przez Forum Energii, podczas którego zaprezentowano raport „To be or not to be continued? Analysis of the Just Transition Fund implementation across six EU countries”. Raport przygotowany został przez zespół Forum Energii i CEE Bankwatch Network, pod autorstwem Katarzyny Smętek, Magdaleny Chawuły, Zuzanny Sasiak oraz Miłosławy „Miłki” Stępień.
Kontekst raportu oraz prowadzonych podczas spotkania rozmów jest kluczowy; Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (JTF), uruchomiony w 2021 r. z budżetem ok. 17,5 mld euro, stał się jednym z najważniejszych narzędzi polityki spójności UE, pomagając regionom zależnym od paliw kopalnych, zwłaszcza węglowym, łagodzić społeczne, gospodarcze i środowiskowe skutki odchodzenia od węgla i innych paliw. Jednocześnie – z różnych powodów – ma bardzo nisko stopień wykorzystania – co wg. niektórych ekspertów jest też powodem zmiany podejścia po 27 roku.
Na tym tle szczególnego znaczenia nabiera głos Subregionu Turów, obecność jego przedstawicieli w debacie ogólnopolskiej to ważny sygnał, że regiony górnicze chcą współdecydować o kształcie wsparcia po 2027 r. Jak zauważyła obecna na spotkaniu prezes STORIE Joanna Tokarczuk, spotkanie stworzyło przestrzeń do rzeczowej rozmowy o potrzebach i możliwościach dalszej, sprawiedliwej transformacji. To właśnie stały dialog między regionami, administracją i ekspertami przesądzi o utrzymaniu tempa zmian i społecznego poparcia.
Wnioski płynące z raportu oraz ze spotkania są jednoznaczne: wsparcie dla regionów odchodzących od paliw kopalnych musi być przewidywalne i długoterminowe; po 2027 r. należy utrzymać i rozwinąć instrumenty podobne do JTF, aby nie zatracić dotychczasowych efektów; a środki powinny być lepiej dopasowane do specyfiki każdego regionu, w oparciu o dobre praktyki wdrożeniowe.
Autor: MJ
