Projekt TriLand, realizowany w ramach programu Interreg Polska–Saksonia, ma na celu wzmocnienie współpracy transgranicznej na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz podniesienie konkurencyjności regionu w kontekście transformacji energetycznej. W jego ramach powstał „Raport analityczno-diagnostyczny obszaru oddziaływania Kompleksu Turów”, poświęcony wpływowi kompleksu obejmującego Kopalnię Węgla Brunatnego Turów i Elektrownię Turów, zlokalizowanych przy granicy z Niemcami i Czechami. Kompleks, stanowiący istotny element krajowego systemu energetycznego, mierzy się obecnie z wyzwaniami związanymi z dynamiką unijnego rynku energii oraz rosnącą presją na rozwój odnawialnych źródeł energii (str. 4).
Delimitacja
Raport integruje dane ze źródeł instytucjonalnych, w tym informacje o zatrudnieniu z PGE GIEK S.A. oraz lokalne statystyki demograficzne GUS (str. 6). Dane zostały ujednolicone i przeanalizowane pod kątem bezpośrednich powiązań zatrudnienia między Kompleksem Turów a lokalnymi rynkami pracy. Na tej podstawie wyznaczono obszar bezpośredniego oddziaływania kompleksu w granicach administracyjnych powiatów zgorzeleckiego i lubańskiego (str. 6).
W klasyfikacji NUTS powiaty lubański i zgorzelecki wchodzą w skład podregionu jeleniogórskiego (NUTS 3). W praktyce, w oparciu o ustalenia raportu, wyodrębniono „Subregion Turów”, rozumiany jako:
• wydzielony w ramach NUTS 3 obszar powiatów zgorzeleckiego i lubańskiego,
• terytorium bezpośrednio powiązane z Kompleksiem Turów i szczególnie narażone na skutki społeczno‑gospodarcze transformacji.
Zgodnie z definicją Słownka Języka Polskiego (SJP), subregion to część regionu wyodrębniona ze względu na charakterystyczny zespół cech. W przypadku Subregionu Turów kluczową cechą jest koncentracja zatrudnienia mieszkańców powiatów zgorzeleckiego i lubańskiego w Kopalni i Elektrowni Turów oraz w spółkach powiązanych.
Analiza
Analiza wskazuje na znaczną koncentrację zatrudnienia w tych powiatach: w powiecie zgorzeleckim pracuje 4 238 osób, a w powiecie lubańskim 315 osób zatrudnionych w Kompleksie Turów (str. 11–12). Powiat zgorzelecki, zwłaszcza gminy Bogatynia i Zgorzelec, jest silnie uzależniony od kompleksu, z dużą częścią siły roboczej zatrudnioną w kopalni i elektrowni (str. 9). W powiecie lubańskim również odnotowano zauważalną obecność zatrudnienia, szczególnie w Elektrowni Turów oraz spółkach powiązanych (str. 8).
Potencjalne zamknięcie lub ograniczenie działalności Kompleksu Turów wiąże się z istotnymi ryzykami społeczno‑ekonomicznymi, zwłaszcza w powiecie zgorzeleckim, gdzie około 4,75% osób w wieku produkcyjnym pracuje w kompleksie (str. 16). Raport podkreśla potrzebę kompleksowego pakietu wsparcia, obejmującego programy przekwalifikowania oraz inwestycje w alternatywne branże, aby złagodzić skutki dla lokalnej gospodarki (str. 16).
Rekomendowany jest stopniowy, przewidywalny proces transformacji z wyprzedzającymi inwestycjami w nowe miejsca pracy, co pozwoli zminimalizować ryzyko wzrostu bezrobocia (str. 20). Akcentowane jest znaczenie strategicznych programów przekształceń gospodarczych w powiatach zgorzeleckim i lubańskim, w tym rozwoju infrastruktury oraz sektora energii (str. 20).
Kompleks Turów
Kompleks Turów odgrywa kluczową rolę w lokalnej gospodarce, a jego przyszłość pozostaje ściśle związana ze stabilnością społeczno‑ekonomiczną regionu (str. 5). Raport może być narzędziem wspierającym zarządzanie procesem transformacji, dostarczając wglądu w strukturę zatrudnienia oraz potencjalne skutki zmian w funkcjonowaniu kompleksu. Podkreślono znaczenie zaangażowania interesariuszy i transparentnego podejmowania decyzji dla zapewnienia sprawiedliwej i zrównoważonej transformacji (str. 5).
Raport dostarcza twardych danych o strukturze zatrudnienia i zależnościach gospodarczych, a Komitet Transformacji tworzy mandat i mechanizm do zarządzania zmianą. Raport a właściwie jego mądre użycie – zwiększa szanse na sprawiedliwą, przewidywalną i transparentną transformację, w której mieszkańcy nie zostają sami z kosztami zmiany, a samorządy zyskują narzędzia do budowy nowej przewagi konkurencyjnej regionu.
Autor: MJ
