Forum Energii to europejski, interdyscyplinarny think tank z siedzibą w Polsce, który koncentruje się na transformacji energetycznej. Organizacja ta dostarcza analizy i dane na temat polskiego systemu energetycznego, wspierając tym samym realizację celów klimatycznych Polski na lata 2020 i 2030. Forum Energii działa na rzecz dostarczania rzetelnej wiedzy i wsparcia w procesie transformacji energetycznej, angażując się w opracowywanie strategii działania, które mają na celu dekarbonizację.
Raport „Poland’s Energy Transition. 2025 Edition” jest coroczną, niezależną analizą przygotowaną przez ekspertów Forum Energii. Zawiera szczegółowy bilans energetyczny, dane dotyczące miksu paliwowego, emisji, importu, inwestycji oraz kierunków polityki energetycznej. Dokument ten ma służyć jako źródło wiedzy i punkt odniesienia dla decydentów, inwestorów, samorządów lokalnych i społeczeństwa – wszystkich uczestników procesu transformacji.
Raport podkreśla potrzebę przyspieszenia transformacji energetycznej w Polsce, aby sprostać wyzwaniom związanym z redukcją emisji, zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego i utrzymaniem konkurencyjności gospodarki.
Przegląd transformacji energetycznej w Polsce
Transformacja energetyczna w Polsce przyśpiesza, mimo że wciąż brakuje spójnej strategii w rozumieniu dokumentów politycznych, które by ją kierowały. Transformacja widoczna jest w liczbach, w 2024 roku udział węgla w produkcji energii elektrycznej spadł do rekordowo niskiego poziomu 56,2%. Jednocześnie (OZE) osiągnęło udział 29,4% w produkcji energii elektrycznej. Pomimo tego, rozwój OZE jest nadal hamowany przez bariery legislacyjne i brak koordynacji instytucjonalnej między ministerstwami, regulatorami, operatorami systemów i samorządami lokalnymi.
W ciągu ostatniego roku zużycie węgla spadło o 14%, co jest znaczącym krokiem w kierunku zmniejszenia emisji i zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego. Jednak struktura zużycia energii pierwotnej w Polsce wciąż jest silnie uzależniona od paliw kopalnych, które stanowią aż 85% całkowitego zużycia energii, w tym 41% z węgla, 27% z ropy naftowej i 17% z gazu ziemnego.
Bariery legislacyjne i brak koordynacji
Rozwój OZE jest utrudniony przez brak spójnych regulacji prawnych oraz koordynacji między różnymi instytucjami, należy tu nadmienić, że po lipcowej rekonstrukcji rządu nic w tej materii się nie zmieniło. Nowe Ministerstwo Energii powstało jako krok ku uspójnieniu polityki energetycznej polski, jednak resort nie będzie zarządzać odnawialnymi źródłami energii, czyli jednym z filarów transformacji energetycznej – które pozostaną w kompetencjach Ministerstwa Klimatu i Środowiska. To powoduje, że transformacja energetyczna postępuje w sposób nierównomierny i nieskoordynowany, co utrudnia skuteczne zmniejszenie intensywności węglowej gospodarki.
Nowe kierunki importu
Jednym z najważniejszych sukcesów ostatnich lat jest całkowita niezależność Polski od importu węgla i gazu z Rosji. W 2024 roku udział rosyjskich surowców w polskim miksie energetycznym wyniósł 0%, w porównaniu do 52% (gaz) i 7% (węgiel) w 2015 roku. Główne kierunki importu to obecnie Arabia Saudyjska (29%), Norwegia (18%) i USA (17%).
Pomimo pełnej niezależności od rosyjskich zasobów, rachunki za import paliw kopalnych pozostają ogromne. W 2024 roku Polska zapłaciła za nie aż 112 miliardów PLN, w tym 1,5 miliarda PLN za ostatnie dostawy z Rosji. Od 2015 roku całkowity koszt importu surowców energetycznych wyniósł 1,2 biliona PLN. Zależność od importu energii wzrosła z 29% do 45% w ciągu ostatniej dekady.
Wyzwania związane z odnawialnymi źródłami energii
Chociaż udział OZE w polskim miksie energetycznym rośnie, ten wzrost jest chaotyczny i nierównomiernie rozłożony między technologie. W 2024 roku OZE stanowiły 29,4% produkcji energii elektrycznej, głównie dzięki fotowoltaice. Jednakże, rozwój energetyki wiatrowej na lądzie pozostaje w stagnacji.
Wzrost produkcji energii odnawialnej wypiera nieelastyczne moce węglowe, co prowadzi do częstszego ograniczania OZE z powodu braku magazynowania energii i elastycznego popytu. Ryzyko braku równowagi systemu rośnie, zwłaszcza podczas rekordowego zapotrzebowania na moc szczytową. Dalsza transformacja wymaga nie tylko rozbudowy mocy odnawialnych, ale przede wszystkim modernizacji infrastruktury, rozwijania rozwiązań magazynowania i wspierania elastyczności po stronie konsumentów.
Emisyjność polskiej gospodarki
Polska wciąż plasuje się wśród najbardziej emisyjnych gospodarek świata, zarówno na jednostkę PKB, jak i na jednostkę zużycia energii. Tylko Kuwejt, RPA, Kazachstan i Chiny przewyższają Polskę pod względem intensywności emisji w całej gospodarce.
W 2024 roku średnia cena uprawnień do emisji CO₂ wyniosła 64,75 euro za tonę, co było niższe od oczekiwań, ograniczając wpływy budżetowe z systemu EU ETS. Niemniej jednak, przychody ze sprzedaży uprawnień wyniosły 16,6 miliarda PLN.
